ساخت كه با گذشت قرون متمادى همچنان بر تارك هنر و معمارى اسلامى مىدرخشد . سنان ، به گفتهء خودش ، سيصد بناى اسلامى را طرح‌ريزى كرده است ؛ كه مساجد جامع سليمانيه و سهزاوه در استانبول و سليميه در ادرنه از شاهكارهاى او به شمار مىآيد . در اينجا براى نمونه ، توصيف يكى از اين بناها يعنى مسجد جامع سليمانيه به قلم اوليا چلبى ، نويسندهء عثمانى قرن يازدهم هجرى نقل مىگردد : « چون سليمان هزاران استادكار در معمارى ، بنايى ، سنگتراشى ، مرمربرى ، از سراسر متصرفات عثمانى فراهم آورد ، سه سال تمام طول كشيد تا پىريزى بناى مسجد پايان يافت . . . سه سال ديگر طول كشيد تا پى ساختمان به روى زمين رسيد . . . سال بعد محراب بر پا شد . . . و ساختمان ديوارهاى سر به فلك كشيده به انتها رسيد و بر روى آن چهار بنياد استوار ، گنبد بلند مسجد جاى گرفت . . . در ضلع پهلويى محراب و همچنين ضلع مقابل آن ( ضلعهاى شرقى و غربى ) ، گنبد اصلى مسجد به دو نيم گنبد وصل است كه بر آن ستونها تكيه ندارند ، چون معمار از آن بيم داشت كه مبادا بار اين ستونها زياد شود . براى آنكه مسجد نور كافى داشته باشد ، سنان در هر جانب پنجره‌هايى گشود . . . در سمت راست و چپ محراب ، ستونهايى با شيارهاى مارپيچى همانند كار جادوگران برافراشت . در هر دو جانب مسجد ، سكوهايى بر روى ستونهايى كوتاه ساخته شده است ، از يك جانب رو به دريا و از جانب ديگر رو به بازار . هنگامى كه مسجد زياده شلوغ مىشود ، بسيارى از نمازگزاران روى اين سكوها نماز مىگزارند . همچنين دورادور گنبد ، درون مسجد دو رديف ايوان ، بر روى ستونهايى چند ساخته شده است كه در شبهاى عزيز « 1 » چراغان مىشوند . مجموع چراغها به بيست و دو هزار شعله مىرسد ، به علاوهء هزاران تزيينات ديگر از سقف آويزان است . چهار طرف مسجد پنجره دارد كه نسيم خنك از آنها به درون مىوزد و جماعت را جان تازه مىبخشد ؛ چنان كه گويى در بهشت هستند و از زندگى جاويد برخوردارند . صحن اين مسجد سه دروازه دارد كه از هر طرف سه پله مىخورد . اين صحن با مرمر سفيد مفروش شده و چون قالى صاف و هموار است . . . بر فراز پنجره‌ها در هر طرف ، آياتى از قرآن مجيد به خط سفيد بر زمينهء كاشيهاى آبىرنگ نقش بسته است . درِ روبه‌روى قبله ( يعنى در شمالى ) بزرگ‌تر از درهاى ديگر و از مرمر سفيد است و به خاطر زيبايى و هنرى كه در

--> ( 1 ) . گويا مقصود شبهاى عيد است